Ahlak felsefesinde nesnellik tartışması
"Yalan söylemek yanlıştır" cümlesi, tıpkı bir matematik önermesi gibi nesnel bir gerçeği mi bildirir, yoksa yalnızca bir tutumu mu ifade eder? Ahlak felsefesinin en eski tartışmalarından biri budur.
Devamını oku →Sağkalım yanlılığı: neden hep kazananları görürüz
Fosil kayıtları, savaştan dönen uçaklar ve bir fon getiri tablosu aynı hatayı paylaşır: gördüğümüz örneklem, elenenleri içermez. Bir çıkarımın ne kadar güçlü olduğunu, görünmeyen kayıtları sorarak anlarız.
Devamını oku →Dini deneyim argümanı nedir?
Bazı düşünürlere göre, doğrudan yaşanan dini deneyimler de, tıpkı duyu deneyimleri gibi, kendi başına bir kanıt değeri taşır. Bu iddia, hem savunulur hem de ciddi itirazlarla karşılaşır.
Devamını oku →Bilim ve din ilişkisine dair dört model
"Bilim ve din çatışır" cümlesi, ilişkiyi tarif eden tek olası model değildir. Alanda yaygın kullanılan bir sınıflandırma, en az dört farklı modelden söz eder.
Devamını oku →Bilimsel yöntemin kısa tarihi: gözlemden deneye
"Bilimsel yöntem" tek bir kişinin icadı değil, yüzyıllar içinde farklı düşünürlerin katkılarıyla şekillenmiş, hâlâ tartışılan bir kavramdır.
Devamını oku →Paradigma kavramı ve bilimsel devrimler
Bilim, sanıldığı gibi her zaman küçük ekleme adımlarıyla ilerlemez. Bazen bütün bir bakış açısı, öncekiyle doğrudan kıyaslanamayacak biçimde yerini başka birine bırakır.
Devamını oku →Yanlışlanabilirlik: bir teoriyi bilimsel yapan nedir?
Bir iddianın "bilimsel" sayılması için doğru olması gerekmez; en azından ilkece yanlış çıkabilecek şekilde kurulmuş olması gerekir. Bu ayrım, ilk bakışta göründüğünden daha işe yarar.
Devamını oku →Genetik kod ve kalıtımın temelleri
Darwin doğal seçilimi tarif ettiğinde kalıtımın moleküler mekanizması bilinmiyordu. Genetiğin bu boşluğu doldurması, teoriyi değiştirmedi, temelini sağlamlaştırdı.
Devamını oku →Türleşme nedir?
Bir popülasyonun ne zaman "yeni bir tür" haline geldiği, sanıldığından daha bulanık bir sınırdır. Bunun nedeni ölçüm hatası değil, kavramın kendisidir.
Devamını oku →Fosil kaydı neyi gösterir, neyi göstermez?
Fosil kaydı hakkında en yaygın iki yanlış beklenti, onun kesintisiz bir film şeridi olduğu ve her canlının fosilleştiği yönündedir. İkisi de doğru değildir.
Devamını oku →Doğal seçilim nasıl işler?
"Doğal seçilim" günlük dilde çoğu zaman "en güçlünün hayatta kalması" diye özetlenir. Mekanizmanın kendisi bundan daha sıkı tanımlanmış üç koşula dayanır.
Devamını oku →Akıl Yürütme Yetimiz Doğal Seçilimle mi, Başka Bir Kaynakla mı Daha İyi Açıklanır?
Akıl yürütme yetimizin doğal seçilimle mi yoksa akıl sahibi bir kaynakla mı daha iyi açıklandığı, felsefede süregelen bir tartışma konusudur.
Devamını oku →Baconcı yöntem nedir? Gözlem ve tümevarımın bilimdeki yeri
Francis Bacon'ın savunduğu gözlem-tümevarım yöntemi neyi önerir, nerede sınırlanır ve evrimsel biyoloji gibi gözlemsel bilimlerde nasıl işler?
Devamını oku →Bilinç argümanı nedir? Zihnin fizik yasalarına indirgenip indirgenemeyeceği tartışması
Bilincin öznel niteliği fizik bilimiyle tam açıklanabilir mi? Zihin felsefesiyle Tanrı'nın varlığı tartışmalarının kesiştiği bir soru.
Devamını oku →Canlıların tasarımı delili nedir?
Canlılardaki işlevsel uyumun bir tasarımcıya işaret ettiğini öne süren teleolojik delilin klasik ve modern biçimleri, başlıca itirazlarıyla birlikte.
Devamını oku →Doğal arzular delili nedir?
İnsandaki dünyevi hiçbir şeyle tam giderilemeyen arzunun, Tanrı'nın varlığına işaret edip etmediğini tartışan felsefi argümanın iddiaları ve itirazları.
Devamını oku →Doğuştan ahlak duygusu Tanrı'nın varlığına delil sayılabilir mi?
Ahlaki argümanların bir kolu, doğru-yanlış ayrımının öğrenilmeden, doğuştan var olmasını Tanrı'ya işaret sayar; bu iddia savunulur ve tartışılır.
Devamını oku →Evren neden matematikle anlaşılır? "Keşfedilebilirlik" tartışmasına giriş
Evrenin insan aklıyla ve matematikle kavranabilir olması, bilim felsefesinde hem doğalcı hem teistik yorumlara açık, tartışmalı bir gözlemdir.
Devamını oku →Potansiyel ve Edim Ayrımı Neden Bir Tanrı Argümanına Zemin Olur?
Aristoteles'in potansiyel-edim ayrımı, değişimi açıklama çabasıyla klasik teizmde "salt edim" kavramına ve bir Tanrı argümanına nasıl bağlanır?
Devamını oku →Bir kuram boşlukta doğmaz: bilimsel fikirlerin ortaya çıktığı düşünsel iklim
Yeni bir bilimsel kuram hiçbir zaman düşünsel bir boşlukta doğmaz; dönemin birikimi, tartışmaları ve kabul gören çerçevesi içinde şekillenir.
Devamını oku →Yasalar mı, olgular mı? Hassas ayar tartışmasının ikinci katmanı
Hassas ayar tartışmasında fizik yasalarının biçimiyle evrenin başlangıç koşullarının neden ayrı meseleler sayıldığını ve bu ayrımın önemini ele alır.
Devamını oku →Herbert Spencer'ın Evrim Düşüncesine Katkısı Neydi?
Herbert Spencer'ın "evrim" terimini nasıl yaygınlaştırdığını ve "en uygunun hayatta kalması" ifadesinin kökenini, Darwin'inkinden farkıyla anlatır.
Devamını oku →Aynı Fosile Bakıp Farklı Sonuçlara Varmak Nasıl Mümkün Olur?
İki araştırmacı aynı fosili inceleyip farklı sonuçlara varabilir; bunun nedeni veri eksikliği değil, farklı yöntemsel tercihler ve yorum katmanlarıdır.
Devamını oku →İrade delili nedir?
İrade delili, gerçek özgür seçimin salt maddi bir evrende açıklanamayacağını, dolayısıyla maddenin ötesinde bir şeye işaret ettiğini öne sürer.
Devamını oku →Kelamın kozmolojik delili nedir?
Evrenin bir başlangıcı olduğu öncülünden yola çıkan kelam kozmolojik argümanının yapısı, kökeni ve karşılaştığı başlıca itirazlar.
Devamını oku →Yanlışlanabilirlik Ölçütü ve "Metafizik Araştırma Programı" Kavramı
Karl Popper'ın yanlışlanabilirlik ölçütü ve "metafizik araştırma programı" kavramı, bir fikri bilimsel kılanın ne olduğu tartışmasını nasıl şekillendirdi.
Devamını oku →Doğada Neden Yasalar Var? "Yasaların Varlığı" Tartışmasına Giriş
Evrenin belirli fizik yasalarına değil, herhangi bir yasaya sahip olmasının kendisi, bilim felsefesinde ayrı ve tartışmalı bir sorudur.
Devamını oku →Fizik Yasalarının ve Sabitlerinin İnce Ayarı: Bir Felsefi Tartışmaya Giriş
Fizik sabitlerinin yaşamı mümkün kılan dar aralıkta durması, doğalcı ve teistik yorumların çatıştığı bir bilim felsefesi tartışmasıdır.
Devamını oku →Popülasyon Genetiği: Yeni Darwinizm'in Sayılarla Çalışan Yüzü
Modern Sentez'i mümkün kılan asıl araç, bireyi değil popülasyonu birim alan ve alel sıklıklarıyla çalışan bir matematik dalıdır.
Devamını oku →Antik Yunan'da doğayı Tanrılardan bağımsız açıklama girişimi
MÖ 6. yüzyıl Milet'inde ilk filozoflar doğayı mitten ayırıp akılla açıklamayı denedi; bazı fikirleri evrim tartışmalarının öncülüydü.
Devamını oku →Ortaçağ İslam Dünyasında Doğa Bilimlerinin İzini Sürmek
Ortaçağ İslam dünyasında çeviri hareketi, gözlemci yöntem ve kurumsal bilim ortamının doğa tarihi bilgisini nasıl biriktirip aktardığına dair bir bakış.
Devamını oku →Evrim kuramından önce: türlerin sabitliğinden değişime giden düşünsel yol
Evrim kuramı ortaya konmadan önce doğa tarihi, sınıflandırma ve jeoloji alanlarında biriken sorular, değişim fikrine zemin nasıl hazırladı?
Devamını oku →Dinî İnanç Sahipleri Evrim Teorisi Karşısında Hangi Tutumları Benimser?
Tektanrılı dinlerin mensupları evrim teorisi karşısında tek bir ortak tavır almaz; ret, ayrım ve teistik evrim gibi birden çok tutum bir arada var olur.
Devamını oku →Bir bilimsel teori hangi ölçütlerle değerlendirilir?
Bir bilimsel teoriyi güçlü kılan; açıklama gücü, sınanabilirlik, bağımsız kanıt hatlarıyla örtüşme ve yeni bulgular karşısında kendini düzeltebilmesidir.
Devamını oku →Bir kaynakçayı okurken nelere bakılır?
Evrim teorisi ve Tanrı'nın varlığı gibi tartışmalı konularda bir kitabın kaynakçası, metnin kendisi kadar okunmayı hak eder.
Devamını oku →Teleolojik delilin mantıksal yapısı: analoji mi, en iyi açıklama mı?
Tasarım delilinin analoji ve en iyi açıklama çıkarımı biçimindeki iki farklı mantıksal kurgusu, tarihsel örnekleri ve Hume'un klasik itirazıyla birlikte ele alınır.
Devamını oku →Bir bilimsel teori nasıl "ortaya konur"?
Bir bilimsel teorinin ortaya konması tek bir "keşif anı" değildir; gözlem birikimi, olgunlaşma süreci ve akran denetiminden geçen bir yayın zinciridir.
Devamını oku →Dipnotların işlevi: bilim ve felsefe metinlerinde kaynak göstermek
Bilim ve felsefe metinlerinde dipnot ve kaynakçanın ne işe yaradığını, hangi bilgiyi taşıdığını ve okurun bunu nasıl değerlendirebileceğini ele alır.
Devamını oku →